Dodatkowy dzień wolny za święto

W dniu 2 października 2012 r. (sprawa o sygn. akt K 27/11) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 130 § 21 kodeksu pracy narusza konstytucyjną zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Przepis ten stanowi, że święto przypadające w dniu wolnym od pracy, wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, nie obniża wymiaru czasu pracy.

Przepis ten obowiązuje od 1 stycznia 2011 r. i już w momencie jego uchwalania wskazywano na jego niekonstytucyjny charakter. Wyrok Trybunału skutkuje derogacją powyższego przepisu z systemu prawa, a w konsekwencji oznacza powrót do zasad obowiązujących przed dniem wejścia w życie przepisu.

Na czym polega niekonstytucyjność przepisu?

Zasadą jest, że każde święto występujące w okresie rozliczeniowym i przypadające w innym dniu niż niedziela obniża wymiar czasu pracy o 8 godzin (art. 130 § 2 kodeksu pracy).

Wyjątkiem od tej zasady jest przepis, który stanowi, że jeżeli zgodnie z przyjętym rozkładem czasu pracy święto przypada w dniu wolnym od pracy, wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, to nie obniża ono wymiaru czasu pracy.

Powyższa regulacja prawna prowadzi do zróżnicowania sytuacji prawnej pracowników w następujący sposób:

1)      jeżeli święto przypada w dniu, który zgodnie z obowiązującym u pracodawcy rozkładem czasu pracy, jest dniem pracy, wówczas obniża ono wymiar czasu pracy pracownika – w rezultacie zyskuje on więcej dni wolnych aniżeli pracownik, dla którego

2)      święto przypada w dniu, który zgodnie z obowiązującym u pracodawcy rozkładem czasu pracy jest dniem wolnym od pracy – zgodnie bowiem z przepisem art. 130 § 21 kodeksu pracynie powoduje to obniżenia jego wymiaru czasu pracy; w konsekwencji taki pracownik będzie miał do dyspozycji mniejszą ilość dni wolnych aniżeli pracownik, o którym mowa w pkt. 1).

Przykład:

Pracownik ad. 1) pracuje od poniedziałku do piątku, sobota jest dla niego dniem wolnym. Pracownik ad. 2) pracuje od wtorku do soboty, poniedziałek jest dla niego dniem wolnym. Jednocześnie dla każdego z nich niedziela jest dniem ustawowo wolnym od pracy.

W poniedziałek wypada święto. Pracownik ad. 1) zyskuje więc dodatkowy dzień wolny – pracuje 4 dni. W sytuacji pracownika ad. 2) nic się nie zmieni, święto pokrywa się bowiem z jego dniem wolnym, a więc dalej pracuje 5 dni.

Takie zróżnicowanie pracowników może mieć miejsce nawet w obrębie jednego zakładu pracy, jeżeli rozkład pięciodniowego tygodnia pracy jest różny dla różnych stanowisk.

Załóżmy teraz, że zarówno pracownik ad. 1) jak i pracownik ad. 2) mają wynagrodzenie kalkulowane wg tej samej stawki:

  • miesięcznej – pracownik ad. 1) otrzyma takie samo wynagrodzenie jak pracownik ad. 2) mimo że ten pierwszy przepracował mniejszą ilość godzin,
  • godzinowej – wysokość wynagrodzenia obu pracowników będzie różna w zależności od wymiaru czasu pracy.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził zatem, że kwestionowany przepis narusza konstytucyjną zasadę równości, bezpodstawnie różnicując liczbę dni wolnych od pracy przysługujących pracownikom. Różnicowanie sytuacji prawnej pracowników jedynie w oparciu o inny indywidualny rozkład czasu pracy, bez uwzględnienia obiektywnych kryteriów (takich jak np. cechy pracownika, rodzaj pracy), nie znajduje racjonalnego uzasadnienia.

Skutki wyroku Trybunału

  1. Trybunał Konstytucyjny nie przewidział odroczenia wejścia w życie wyroku, a więc wyrok wchodzi w życie z chwilą jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw- z tą chwilą przestaje obowiązywać niekonstytucyjny przepis. Ogłoszenie wyroku w Dzienniku Ustaw powinno nastąpić niezwłocznie – w praktyce w ciągu 14 dni od ogłoszenia wyroku na rozprawie.
  2. Wyrok oznacza powrót do poprzednio obowiązujących zasad, czyli pracodawca będzie zobowiązany oddać pracownikowi dodatkowy dzień wolny, jeżeli święto pokrywa się z dniem wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. Dodatkowy dzień wolny należy zwrócić do końca danego okresu rozliczeniowego.
  3. Pracownik będzie miał prawo domagać się dodatkowego wynagrodzenia za pracę wykonywaną w takim dniu dodatkowo wolnym, obliczonego jak wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych.
  4. W 2012 i w 2013 r. obowiązek oddania dodatkowego dnia wolnego nie wystąpi u pracodawców, u których sobota jest zawsze dniem wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. W tym okresie bowiem żadne święto nie przypada w sobotę. Natomiast w 2014 r. w ten sposób pokryją się: dzień 3 maja i 1 listopada.

W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego rozkłady czasu pracy, przygotowane na podstawie niekonstytucyjnego przepisu, należy uznać za mniej korzystne dla pracowników aniżeli przepisy prawa pracy i tym samym w zakresie, w jakim nie uwzględniają one dodatkowego dnia wolnego za święto przypadające w dniu wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, nie mogą być stosowane. Dla porządku należałoby je dostosować do aktualnego stanu prawnego.